Visiestuk
Voor mij is goed onderwijs een evenwicht tussen richting geven en ruimte geven. Kinderen hebben veiligheid, structuur en duidelijke begeleiding nodig, maar ook de vrijheid om zich te ontwikkelen tot zelfstandige, nieuwsgierige en verantwoordelijke mensen. Onderwijs gaat voor mij niet alleen over kennis overdragen, maar vooral over het begeleiden van kinderen in hun totale ontwikkeling als mens.
Deze visie sluit aan bij Biesta (2015), die onderwijs beschrijft aan de hand van drie functies: kwalificatie, socialisatie en subjectificatie. Kwalificatie gaat over het aanleren van kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om mee te doen in de samenleving. Socialisatie gaat over leren samenleven, omgaan met regels en deel uitmaken van een gemeenschap. Subjectificatie gaat over het worden van een zelfstandig en uniek persoon. Juist deze laatste functie vind ik erg belangrijk. Dat vraagt van de leerkracht dat hij of zij niet alles stuurt, maar ook durft los te laten. Zoals Biesta beschrijft, hoort dat risico bij goed onderwijs: je weet niet precies hoe een kind zich ontwikkelt, maar je kunt wel ruimte geven voor eigen keuzes en groei.
Het Jenaplanonderwijs sluit aan bij deze manier van denken. Dit werd voor mij nog duidelijker door het interview dat ik heb gevoerd met een leerkracht-ondersteuner die werkt op een Jenaplanschool. Zij gaf aan dat Jenaplan voor haar vooral draait om samen leren en samen leven. In haar dagelijkse praktijk werkt zij met stamgroepen waarin kinderen van verschillende leeftijden en niveaus samen leren. In het begin was dat voor haar wennen, maar zij ziet nu hoeveel kinderen van elkaar leren. Oudere kinderen helpen jongere kinderen en jongere kinderen durven vragen te stellen. Dit zorgt volgens haar voor een veilige en sterke groep. Deze manier van werken laat duidelijk zien hoe kwalificatie, socialisatie en subjectificatie samenkomen in de praktijk.
Binnen het Jenaplanonderwijs staat de gemeenschap centraal (Jeninga & Van Rossum, 2018). Dit zie je terug in de manier waarop de dag wordt georganiseerd. De leerkracht-ondersteuner vertelde dat de dag vaak begint in de kring. In dit moment is er ruimte voor gesprek, het delen van ervaringen en samen vooruitkijken naar de dag. Kinderen leren hier luisteren naar elkaar, hun mening geven en rekening houden met anderen. Voor mij laat dit zien hoe belangrijk de relatie tussen kind, leerkracht en groep is. Leren gebeurt niet alleen individueel, maar altijd in verbinding met anderen.
Ook in de organisatie van het onderwijs herken ik mijn eigen visie. Een duidelijke structuur en vaste momenten zorgen voor rust en veiligheid. Vanuit die basis krijgen kinderen ruimte om zelfstandig en actief te leren. De leerkracht-ondersteuner vertelde dat kinderen werken met dag- en weektaken en leren plannen. Ze gaf daarbij aan dat dit niet voor elk kind vanzelf gaat. Sommige kinderen hebben meer begeleiding nodig. Als ondersteuner kijkt zij daarom goed wat een kind aankan en stemt zij haar begeleiding daarop af. Dit past bij mijn overtuiging dat gelijke kansen niet betekenen dat iedereen hetzelfde krijgt, maar dat ieder kind krijgt wat het nodig heeft.
De rol van instructie
Instructie speelt binnen mijn visie een belangrijke rol. Goede instructie geeft duidelijkheid en houvast, vooral bij nieuwe of moeilijke leerstof. Tegelijkertijd mag instructie niet te overheersend zijn. Wanneer de je als juf/meester alles bepaalt, blijft er weinig ruimte over voor zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid. De leerkracht-ondersteuner uit het interview gaf aan dat zij zichzelf vooral ziet als begeleider. Ze loopt veel rond in de klas, stelt vragen en helpt kinderen om zelf na te denken. Dit laat zien dat instructie binnen het Jenaplan vaak het startpunt is, waarna kinderen zelfstandig of samen verder werken. Dit sluit aan bij mijn visie op onderwijs: eerst begeleiden, daarna loslaten.
De rol van toetsing
Ook toetsing zie ik vooral als een middel om het leerproces te ondersteunen. Toetsen en observaties helpen om zicht te krijgen op wat een kind nodig heeft. Biesta (2015) waarschuwt dat onderwijs niet alleen mag draaien om meetbare resultaten. Het kind is meer dan een score. In het Jenaplanonderwijs wordt hier bewust mee omgegaan. In het interview werd mij verteld dat naast toetsen ook gesprekken, observaties en reflectie een belangrijke rol spelen. Kinderen worden betrokken bij hun eigen leerproces en leren nadenken over wat goed gaat en wat zij nog willen leren. Dit vind ik een waardevolle manier van evalueren.
Verschillen tussen kinderen worden binnen het Jenaplan gezien als iets positiefs. Elk kind mag leren op zijn eigen tempo en op zijn eigen manier. In de stamgroep is ruimte voor extra uitleg of extra uitdaging. Dit vraagt van de juf/meester flexibiliteit en een open houding. In het interview gaf Nienke aan dat fouten maken mag en zelfs hoort bij leren. Deze veilige leeromgeving is voor mij een belangrijke voorwaarde voor ontwikkeling.
De samenwerking met ouders speelt ook een grote rol. In het interview werd duidelijk dat ouders worden gezien als partners in de opvoeding en het onderwijs. Er is regelmatig contact en ouders worden betrokken bij activiteiten en vieringen. Dit zorgt voor een sterke verbinding tussen school en thuis. Voor mij hoort dit bij het idee van onderwijs als gemeenschap, waarin iedereen samen verantwoordelijkheid draagt.
Koppeling met het Nederlandse onderwijssysteem
Het Nederlandse onderwijssysteem biedt scholen de ruimte om hun eigen onderwijsvisie vorm te geven binnen de vastgestelde kerndoelen. Deze vrijheid maakt het mogelijk om onderwijs te organiseren dat past bij de waarden van de school en de behoeften van de kinderen. Mijn visie sluit aan bij ontwikkelingen waarin steeds meer aandacht is voor brede ontwikkeling. Basisvaardigheden blijven belangrijk, maar onderwijs moet ook ruimte bieden voor persoonlijke groei, samenwerking en betrokkenheid. Zowel Biesta als het Jenaplanonderwijs laten zien dat goed onderwijs verder gaat dan kennis alleen. Het gaat om kinderen helpen groeien tot zelfstandige, betrokken en verantwoordelijke mensen binnen een gemeenschap.
